Diş çürüğü, Asidojenik bakteriler ve bu bakterilerin metabolik ürünlerinin fermente olabilen diyet karbonhidratlar ile etkileşimi sonucu açığa çıkan organik asitlerin diş sert dokularını lokalize yıkımıyla karakterize, multifaktöryel, kronik, infeksiyöz bir hastalık olarak tanımlanmaktadır. Diş çürüğü etyolojisinde 4 ana faktör rol oynamaktadır: konak (diş), asidojenik potansiyele sahip mikro flora, patojenik bakteriler için uygun substrat (karbonhidrat) ve zaman’dır. Bu faktörler Venn diyagramı ile gösterilmektedir.
Şekil 1. Çürükte rol oynayan ana faktörlerin ilişkisi (Venn diyagramı).
Normal koşullarda, gün boyunca mine yüzeyi ile plak ve tükürük sıvısı arasında dinamik bir denge içerisinde devam eden sürekli bir iyon alış-verişi söz konusudur. Mine yüzeyi ve lokal çevre arasındaki bu denge demineralizasyon ve remineralizasyon mekanizmaları ile devam etmektedir. Diş yüzeyi ile plak sıvısı arasındaki demineralizasyon-remineralizasyon döngüsünün demineralizasyon lehine bozulması sonucunda, diş yüzeyinden mineral kaybı olmaktadır. Çürük oluşumunda ve şiddetinde mikrobiyal, genetik, immünolojik, davranışsal ve çevresel farklılıklar rol oynamaktadır.
Dişin Çürüğe Hassas Olması?
Çürük oluşumunun gerçekleşmesi için öncelikle ağız içerisinde çürüğe karşı hassas diş olması gerekmektedir. Dişlerin çürüğe karşı yatkınlığının gelişmesinde bir çok faktör vardır.
- Derin pit ve fissürleri
- Geniş ve düz aproksimal kontaklar
- Dental çapraşıklık (gıda için retansiyon alanı oluşturur ve oral hijyenin sağlanmasını güçleştirir.
- Gelişimsel anomaliler (Hipoplazi, hipokalsifiye alanlar minenin demineralizasyonunu arttırır.)
- Erüpsiyon ( Diş sürmesi) sonrası geçen süre (özellikle ilk yıl)
Plak
Diş çürüğünün oluşabilmesi için ağız içerisinde karyojenik mikroorganizmaların olması gerekmektedir. Bu mikroorganizmalar plak adı verilen diş yüzeyine tutunarak koloniler halinde yaşarlar. Bilinen en karyojenik mikroorganizma Streptococcus Mutans dır. Asidojenik potansiyele sahip bir mikroorganizmadır.
Karyojenik (Çürük yapıcı) Gıdalar
Karbonhidrat (Nişasta) gibi karyojenik gıdalar ağız içerisinde bulunan amilaz enzimi (Parotis bezi tarafından üretilir) tarafından dekstrine daha sonra bir dissakkarit olan maltoza dönüşür. Maltoz ise maltaz enzimi vasıtasıyla monosakkarit olan glikoza dönüşür.
Sükroz gibi fermente olabilen karbonhidratlar kolaylıkla bakteriler tarafından aside dönüştürülebilmektedir.
Proteinler plak mikroflorası tarafından yıkıma uğrayarak açığa NH3 (Amonyak) meydana getiriler. Amonyak bazik bir madde olduğu için ortam pHının yükselmesini sağlayarak çürük oluşumunu durdurur ya da yavaşlatır.
Zaman
Gıdaların ağızda kalma süreleri artıkça karyojenik mikroorganizmalar tarafından fermente edilerek asid oluşturma ihtimalleri artmaktadır. Karbonhidratlar yumuşak ve diş yüzeyindeki retansiyon alanlarına kolayca yapışıp kalabilen gıdalardır. Bu yüzden ağız içi ortamda uzun süre kalabilmektedirler. Karyojenik gıdaların alınan miktarından çok alınım sıklığı önemlidir. Alınım sıklığı arttıkça ağız içerisindeki kalma süresi artacağı için bakteriler tarafından fermente edilme ihtimalleri artmaktadır. Yapılan çalışmalar karbonhidrat alımından 30 dk sonraya kadar plak Ph ının karyojenik seviyede kaldığını göstermektedir.